W tej lekcji nauczysz się najważniejszych spójników niemieckich. Dowiesz się, jaką pełnią rolę oraz jak wpływają na szyk zdania. Na końcu znajdziesz interaktywne ćwiczenia. Chcesz poznać dalsze tematy z gramatyki niemieckiej? Ta lekcja jest częścią kursu: Gramatyka A1/A2
Spójniki niemieckie (Konjunktionen/ Bindewörter) łączą słowa, grupy słów lub zdania. Co istotne – wiele ze spójników wpływa na kolejność słów w zdaniu, które wprowadzają, czyli na szyk zdania.
Zauważyłeś na przykładach, że w zdaniu ze spójnikiem odmieniony czasownik (bin, haben) jest w różnych miejscach w zdaniu? Raz jest na końcu, raz na drugiej pozycji – co to ma znaczyć? 🙂
To właśnie sprawka spójnika! Spójnik oprócz tego, że łączy słowa lub zdania, może także zmieniać kolejność słów w zdaniu (szyk zdania). W zależności od tego, jak spójniki wpływają na kolejność wyrazów w zdaniu, można podzielić je na 3 grupy.
Oto najważniejsze spójniki i ich wpływ na szyk zdania:
1. Spójniki współrzędne (nebengeordnete Konjunktionen)
Wprowadzają zdanie, w którym kolejność słów jest taka sama jak w normalnym zdaniu głównym:
„Ich habe Urlaub und ich bin froh.” (spójnik+podmiot+odmieniony czasownik+…)
2. Spójniki podrzędne (untergeordnete Konjunktionen)
Wprowadzają zdanie podrzędne, w którym odmieniony czasownik jest na końcu zdania:
„Ich bin froh, weil ich Urlaub habe.” (spójnik+podmiot+…+odmieniony czasownik)
Chcesz więcej przykładów na zdania z „weil”? – kliknij tu: Zdania przyczynowe Kausalsatz, a jeśli interesują Cię zdania z „nachdem” i „als” – kliknij tutaj: Zdania okolicznikowe czasu Temporalsatz.
3. Przysłówki, które przyjmują rolę spójników (Konjunktionaladverbien)
Wprowadzają zdanie, w którym odmieniony czasownik jest przed podmiotem:
„Ich habe Urlaub, darum bin ich froh. „(Konjunktionaladverb + odmieniony czasownik + podmiot + …).
Wszystko jasne jak narazie? To teraz przypatrzmy się bliżej każdej grupie spójników bliżej 🙂
Nebengeordnete Konjunktionen łączą ze sobą zdania, które są tak samo ważne (zdanie główne + zdanie główne, zdanie podrzędne + zdanie podrzędne), pojedyncze słowa czy grupy słów.
Jeżeli spójnik łączy dwa zdania główne, to stoi między tymi zdaniami na pozycji 0. Pozycja 0?
Spójnik współrzędny nie należy tak naprawdę do żadnego ze zdań, więc stoi sobie między nimi na pozycji zerowej. Po spójnikach współrzędnych nie zmienia kolejność słów w zdaniu – najpierw jest podmiot, następnie odmieniony czasownik, a później dalsza część zdania.
Mówiąc inaczej, po spójnikach współrzędnych jest szyk prosty w zdaniu:
| Szyk prosty po spójnikach współrzędnych | ||||
|---|---|---|---|---|
| 1 Zdanie główne | Spójnik | 2 Zdanie główne | ||
| podmiot | odmieniony czasownik | dalsza część zdania | ||
| Ich esse Äpfel | und | du | isst | Bananen. |
| Du willst ins Kino gehen, | aber | du | hast. | keine Zeit. |
Najbardziej popularne spójniki łączące dwa zdania główne to: aber, denn, und, sondern, oder. Jak je zapamiętać? Zapamiętaj słowo A-D-U-S-O, czyli pierwsze litery, od których zaczynają się spójniki.
Przed spójnikami “sondern”, “denn” i “aber” wstawiamy przecinek.
Spójniki podrzędne łączą zdanie nadrzędne ze zdaniem podrzędnym. Jak poznać zdanie podrzędne?
Takie zdanie nie miałoby sensu, gdyby istniało samodzielnie. Zdanie podrzędne uzupełnia informacje ze zdania nadrzędnego.
Ten spójnik jest częścią zdania podrzędnego i jest na pozycji pierwszej w zdaniu podrzędnym. W zdaniu podrzędnym, które jest połączone właśnie takim spójnikiem, odmieniony czasownik wędruje na koniec tego zdania. Jest to tzw. szyk końcowy:
| Szyk końcowy po spójnikach podrzędnych | ||||
|---|---|---|---|---|
| Zdanie nadrzędne | Spójnik | Zdanie podrzędne | ||
| podmiot | dalsza część zdania | odmieniony czasownik | ||
| Ich mache einen Spaziergang, | während | du | das Frühstück | machst. |
| Ich mache Frühstück, | weil | ich | Hunger | habe. |
Zdanie podrzędne jest zawsze oddzielone od zdania głównego przecinkiem.
Jest bardzo wiele możliwości, by połączyć zdanie nadrzędne z podrzędnym. Oto najważniejsze ze spójników podrzędnych : als, als ob, anstatt dass, bevor, bis, da, damit, dass, falls, nachdem, ob, obwohl, ohne dass, seit, so dass, während, weil, wie.
Chcesz więcej przykładów na zdania z „obwohl”? – kliknij tu: Zdania przyzwalające Konzessivsatz, a jeśli interesują Cię zdania z „damit” – kliknij tutaj: Zdania okolicznikowe celu Finalsatz.
Konjunktionaladverbien to przysłówki, które wcielają się w rolę spójników – stąd nazwa. Mają one na celu połączenie dwóch zdań głównych. Takie dwa zdania mogą albo być oddzielone kropką, albo przecinkiem.
Taki przysłówek jest przeważnie na 1 miejscu w zdaniu, ale może być też na pozycji 3 lub 4. Jeśli spójnik jest na 1 miejscu w zdaniu, wtedy zaraz po nim jest czasownik, a następnie podmiot. Czyli inaczej niż w przypadku spójników współrzędnych, gdzie najpierw jest podmiot, a później orzeczenie. Porównaj poniższe zdania:
| Szyk przestawny po Konjunktionaladverbien | ||||
|---|---|---|---|---|
| 1 Zdanie główne | Spójnik | 2 Zdanie główne | ||
| odmieniony czasownik | podmiot | dalsza część zdania | ||
| Anna kommt früher, | außerdem | kommt | Fabian | auch früher. |
| Sie kommen früher, | deshalb | muss | ich | mich beeilen. |
Jest bardzo wiele Konjunktionadverbien, a poniżej znajdziesz najważniejsze z nich. Dzieli się je ze względu na znaczenie:
W języku niemieckim są przydają się także bardzo często spójniki wieloczłonowe – kliknij tutaj i dowiedz się więcej.
Gotowy na kilka interaktywnych ćwiczeń ze spójnikami niemieckimi w roli głównej?
Są 3 grupy spójników w języku niemieckim. Spójniki współrzędne to np.: und (i), oder (albo), aber (ale), sondern (lecz, ale), denn (ponieważ, bo). Spójniki podrzędne to np.: weil (ponieważ), während (podczas gdy), als (kiedy, gdy), nachdem (po tym jak, gdy), bevor/ehe (zanim), bis (aż, dopóki nie). Przysłówki o roli spójnika to np.: darum (dlatego), außerdem (poza tym), trotzdem (pomimo), dagegen (w przeciwieństwie), sonst (w przeciwnym razie).
Und” i inne spójniki współrzędne łączą zdania, które są tak samo ważne. Szyk w obu tych zdaniach jest prosty (czasownik na 2. miejscu), np. Ich bin groß / und / du bist klein.
„Weil” i inne spójniki podrzędne łączą dwa zdania, z których jedno jest ważniejsze (główne) od drugiego (poboczne). Po „weil” musisz zastosować w tej części zdania szyk końcowy (czasownik na końcu), np. Ich bin glücklich, / weil / du gesund bist.
Przysłówki jako spójniki np. „darum” łączą dwa zdania, które równie dobrze mogłyby być dwoma osobnymi, samodzielnymi zdaniami. Po „darum” występuje szyk przestawny w tej części zdania (osoba i czasownik zamieniają miejsce), np. Ich bin krank, / darum / kann ich nicht mitkommen.
